Önce Babamı Öldürdüler (First They Killed My Father) 2017

Çoğu zaman sinemayı bir kaçış bileti olarak görürüz, patlamış mısırımızı alır, koltuğa gömülür ve gerçek dünyanın dertlerini iki saatliğine kapı dışarı ederiz. Ancak bazı filmler vardır ki, sizi koltuğunuzdan kaldırıp doğrudan tarihin o karanlık, tozlu ve kanlı sayfalarının içine fırlatır. Angelina Jolie’nin yönetmen koltuğuna oturduğu Önce Babamı Öldürdüler (First They Killed My Father), tam olarak böyle bir deneyim. Bu sadece bir “savaş filmi” değil, bir çocuğun gözünden dünyasının nasıl paramparça edildiğini, masumiyetin nasıl sistematik bir şekilde öğütüldüğünü izlediğimiz sarsıcı bir görsel ağıt.

Kızıl Kmerlerin Gölgesinde Bir Çocukluk

Kamboçya’nın yakın tarihine, özellikle de 1970’lerin ortasındaki o dehşet verici Kızıl Kmer rejimine dair bugüne kadar çok şey yazıldı, çizildi. Ancak yönetmen Angelina Jolie, bu sefer işin içine “siyasetin soğuk dili” yerine bir çocuğun sıcak ama korku dolu bakış açısını yerleştiriyor. Film, Loung Ung’un anılarından uyarlanmış. Baş karakterimiz Loung, ailesiyle huzur içinde yaşarken bir gün tepelerine kabus gibi çöken o totaliter düzenle tanışıyor. Şehrin boşaltılması, tarla çalışmaları, açlık, ayrılık ve ölüm, tüm bunlar Loung’un çocuk gözlerinde birer hayatta kalma mücadelesine dönüşüyor.

Yönetmenlik koltuğunda bir Hollywood yıldızının olması sizi yanıltmasın. Burada şatafatlı bir dram değil, oldukça gerçekçi, yer yer belgesel tadında ama bir o kadar da sinematik bir anlatı var. Filmin atmosferi, tıpkı Gel ve Gör filmindeki gibi sürekli bir diken üstünde olma hissi veriyor. Sessizliklerin bile bir ağırlığı var bu filmde, sanki nefes alırsanız Kızıl Kmerler sizi duyacakmış gibi hissediyorsunuz.

Neden İzlemelisiniz?

Peki, bugün ne izlesem diye kara kara düşünürken rotanızı neden bu yapıma kırmalısınız? Birincisi, sinemanın sadece eğlence değil, aynı zamanda bir hafıza tazeleme aracı olduğunu hatırlatıyor. Eğer en iyi savaş dramları listelerinde sadece aksiyon ve süper kahraman arıyorsanız, burası size göre değil. Ancak sinemanın gücünü, insan iradesinin kırılganlığını ve bir çocuğun zihninde savaşın nasıl bir “hiçlik” yarattığını görmek istiyorsanız, bu film tam size göre.

2017 yılı yapımları arasında oldukça ses getiren bu yapım, özellikle görüntü yönetimiyle ön plana çıkıyor. Anthony Dod Mantle’ın kamerası, sanki karakterlerin arasında dolaşan bir hayalet gibi. Bazen bir çocuğun diz hizasında yere çöküyor, bazen ormanın karanlığında kayboluyor. Görsel olarak çok temiz, işitsel olarak ise oldukça minimalist bir iş çıkarmışlar. Müzikler, sahnelerin boğazınızda düğümlenmesini sağlayan o ince detayı veriyor.

Karakter Analizi ve Atmosfer

Loung Ung’u canlandıran Sareum Srey Moch’un performansı tek kelimeyle büyüleyici. Bir çocuğun yüzünde, tüm bir ulusun acısını görmek nadir rastlanan bir oyunculuk başarısıdır. O, konuşmuyor, gözleriyle anlatıyor. Kaybettiği her şeyin yasını, bir sonraki gün hayatta kalma dürtüsüyle bastırmak zorunda olması, izleyicinin vicdanında derin bir iz bırakıyor.

Filmin atmosferi, güneşin yakıcı sıcaklığı ile ormanın karanlık nemi arasında gidip geliyor. Kızıl Kmer askerlerinin gri-siyah üniformaları, halkın tozlu, kirli kıyafetleriyle birleştiğinde ortaya çıkan o kontrast, filmin aslında ne kadar “kirli” bir gerçekliğe dayandığını simgeliyor. Bu, izleyicinin üzerine çöken bir karamsarlık değil, aksine hayatın ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatan bir farkındalık süreci.

Objektif Bir Bakış: Artılar ve Eksiler

• Güçlü Yönler:
• Çocuk oyuncu Sareum Srey Moch’un inanılmaz doğal ve sarsıcı performansı.
• Kızıl Kmer dönemini yansıtan otantik atmosfer ve mekân kullanımı.
• Politik mesajları gözümüze sokmadan, doğrudan karakterin duygusal dünyası üzerinden anlatması.
• Görüntü yönetmenliğinin, izleyiciyi olayların içine çeken dinamik ve doğal yapısı.
• Zayıf Yönler:
• Bazı izleyiciler için tempoyu düşüren uzun ve sessiz sahneler olabilir.
• Tarihsel süreci biraz daha derinlemesine öğrenmek isteyenler için film biraz “yüzeysel” kalabilir (çünkü odak sadece karakterdir).

Kimler İzlemeli?

Bu yapım neden önerilebilir ya da kimlere hitap ediyor diye sorarsanız, cevabım net. Eğer tarihin tozlu sayfalarını merak ediyorsanız, distopik kurguların aslında “kurgu” değil “tarihi gerçeklik” olabileceğini görmek istiyorsanız, kesinlikle izleyin. Ancak şunu unutmayın, bu film “keyifli bir hafta sonu” için değil, üzerine düşünmek, sorgulamak ve hissetmek için tasarlanmış. Benzer bir atmosfer arayışındaysanız Piyanist gibi eserleri de inceleyebilirsiniz. Film izleme deneyimini sadece tüketim aracı olarak görenler için biraz ağır gelebilir, ama sinemayı sanat olarak görenler için bir başyapıt niteliğinde.

Biliyor muydunuz? (Kamera Arkası Detayları)

• Filmdeki oyuncuların neredeyse tamamı, gerçekten de o dönemin travmalarını yaşamış ailelerin çocukları veya yakınlarıdır. Bu, filmdeki o çaresiz bakışların “oyunculuk” değil, gerçek birer anı olmasını sağlamıştır.
• Angelina Jolie, filmin çekimleri sırasında çekim alanında çok sert bir disiplin uygulamıştır, çocuk oyuncuların “savaş” ortamını tam anlamıyla hissedebilmesi için onlara gerçekçi (ve biraz zorlayıcı) yöntemlerle yaklaşmıştır.

Sözü Size Bırakıyorum

Sonuç olarak Önce Babamı Öldürdüler, izlemesi cesaret isteyen ama izledikten sonra insanı değiştiren cinsten. Peki, sizce bir çocuğun gözünden dünyaya bakmak, yetişkinlerin dünyasını daha mı netleştiriyor yoksa daha mı içinden çıkılmaz kılıyor? Tarihi dramlar konusunda sizin favorileriniz hangileri? Bu filmi izlediğinizde sizde en çok hangi sahne iz bıraktı? Yorumlarda buluşalım, biraz dertleşelim, biraz sinema konuşalım. Çünkü sinema, üzerine konuşulduğu sürece yaşayan bir organizmadır.