Gel ve Gör

Sinema bazen sizi alıp tropik adalara götüren bir tatil broşürü gibidir, bazen de kafanızı bir duvara vurup “uyan lan, dünya aslında böyle bir yer” diye bağıran bir tokattır. Sovyet sinemasının o soğuk, sert ve tavizsiz dehası Elem Klimov’un 1985 yapımı başyapıtı Gel ve Gör (Come and See), kesinlikle ikinci kategoriye giriyor. Eğer pazar akşamı çerez eşliğinde keyifli bir şeyler arıyorsanız, hemen bu sayfayı kapatıp romantik komedi önerilerine bakmanızı şiddetle tavsiye ederim. Ancak, sinemanın bir eğlence aracı olmanın ötesinde, insanın ruhuna kazınan bir travma ve sanatsal bir hesaplaşma olduğunu düşünüyorsanız, sizi koltuğunuza çivileyecek bir yolculuğa davet ediyorum.

Bir Savaş Filminden Fazlası: Gel ve Gör Neyi Anlatıyor?

Gel ve Gör, İkinci Dünya Savaşı’nın Doğu Cephesi’nde, Belarus ormanlarında geçiyor. Ancak burada gördüğümüz şey tankların çarpıştığı epik sahneler veya kahramanlık destanları değil. Film, savaşı bir çocuğun, Flyora’nın gözlerinden anlatıyor. O kadar masum ve o kadar ürkütücü bir bakış açısı ki bu, izlerken kendinizi Flyora ile birlikte o çamurlu, kanlı ve uğultulu cehennemin içinde buluyorsunuz. Savaşın yıkımını merkezine alan, Piyanist veya Çizgili Pijamalı Çocuk gibi yapımları sevenlerin mutlaka keşfetmesi gereken bu eser, savaşı “zafer” üzerinden değil, “yıkım” üzerinden işleyen gelmiş geçmiş en çarpıcı örneklerden biri.

Filmdeki atmosfer, modern savaş filmlerinin kullandığı dijital efektlerden ziyade, gerçeğin o rahatsız edici, çiğ çıplaklığına dayanıyor. Yönetmen Klimov, savaşı bir macera değil, bir kabus olarak kurgulamış. Flyora’nın yüzündeki o değişimi, çocuksu bir heyecandan boş bir bakışa dönüşünü izlemek, sinema tarihinin en etkileyici karakter gelişimlerinden biridir. Sinema tarihindeki en sarsıcı dramları merak ediyorsanız, bu türün hakkını veren Hayat Güzeldir tarzı yapımlarla bu filmi kıyaslamak, sinema külliyatına farklı bir pencereden bakmanızı sağlayacaktır.

Görsel ve İşitsel Bir Travma

Eğer türler arası bir geçiş yaparak kendinize görsel bir meydan okuma arıyorsanız, bu filmin görsel estetiği sizi büyüleyecektir. Kamera kullanımı, sürekli Flyora’nın göz hizasında veya onu takip eden o huzursuz edici açılarda seyrediyor. Özellikle o ünlü orman sahnelerinde, doğanın bile savaştan nasibini alıp nasıl karardığını hissetmek mümkün. Müzik kullanımı ise tam anlamıyla bir “psikolojik harp” aracı. Klasik bir film müziği beklentiniz varsa unutun, burada sesler, çığlıklar, uğultular ve o tüyler ürpertici müzikal doku, filmin atmosferini iliklerinize kadar işlemenizi sağlıyor.

Neden İzlemelisiniz?

• Oyunculuk: Aleksey Kravchenko’nun (Flyora) performansı, bir oyuncunun değil, adeta bir insanın yaşadığı gerçek bir çöküşün belgesidir.
• Atmosfer: Savaşın korkusunu izleyiciye geçirme konusunda kusursuz bir başarı.
• Yönetmenlik: Elem Klimov, izleyiciyi sadece izleyen değil, yaşayan birine dönüştürüyor.
• Dürüstlük: Savaşın estetikleştirilmesine karşı, en sert ve en çıplak eleştiriyi sunuyor.

Eksileri Neler?

• Ağırlık: Bu film izleyiciyi ruhen çok yoruyor. Mutlu olmak için izlenecek bir seçenek değil.
• Tempo: Günümüzün hızlı kurgulu yapımlarına alışkın olanlar için ağır bir temposu olabilir.

Kimlere Hitap Ediyor?

Bu sinematografik deneyim herkes için uygun değil, orası kesin. Eğer “tarihsel derinliği olan, sinematografik açıdan ders niteliğinde ve insan psikolojisinin sınırlarını zorlayan” yapımlar arıyorsanız, bu eser tam size göre. Distopik kurgu sevenler, gerçekçiliğin dozunu kaçırmış sinema tutkunları ve “savaşın sadece kahramanlıktan ibaret olmadığını biliyorum” diyenler için vazgeçilmez bir referans kaynağıdır.

Kamera Arkası Bilgileri

Filmle ilgili bilmeniz gereken, sizi biraz daha sarsacak iki ilginç detay:

1. Filmde kullanılan uçaksavar ateşi ve patlama sahnelerinde gerçek mühimmat kullanılmıştır. Oyuncuların o sahnelerdeki korkuları, oyunculuk değil, doğrudan hayatta kalma refleksidir.

2. Başrol oyuncusu Aleksey Kravchenko, çekimler sırasında o kadar ağır bir psikolojik süreçten geçmiştir ki, çekimler bittiğinde saçları beyazlamış ve karakterin derin travmasını gerçek hayatta da yaşamıştır.

Son Sözler: Siz Ne Düşünüyorsunuz?

Gel ve Gör, bittikten sonra uzun süre ekranın karşısında sessizce oturmanıza neden olacak filmlerden. Sizi sorgulatan, bazen rahatsız eden ama sinemanın gücünü iliklerinize kadar hissettiren bir başyapıt. Peki ya siz, savaşın bu kadar çıplak bir dille anlatılmasını doğru buluyor musunuz? Yoksa sinema biraz daha “estetik” mi kalmalı? Kendi izleme listenizde bu filmi nereye koyardınız? Aşağıdaki yorumlar kısmında bu sarsıcı tecrübenizi bizimle paylaşın, biraz dertleşelim.