Prometheus 2012

Ridley Scott’ın 1979 yılında sinema tarihine attığı o devasa “Alien” çentiğinden onlarca yıl sonra, devasa bütçelerle uzayın zifiri karanlığına tekrar dönüp “Biz kimiz, nereden geldik?” gibi felsefi sorular sorması tam anlamıyla bir gövde gösterisiydi.

Ancak filmin vizyona girdiği günden beri sinema salonlarından çıkan seyircilerin ikiye bölünmesi tesadüf değil. Bir tarafta muazzam görsel atmosferin sarhoş ettiği sinefiller, diğer tarafta ise “Ulan koskoca bilim insanı sağa sola kaçmak yerine niye dikine yuvarlanan uzay gemisinin altında düz koşu yapar?” diye çıldıran mantık bekçileri var.

Gerçek bir sinema tutkunu gözüyle bakarsak Prometheus, devasa felsefi alt metinlerle süslenmiş, görselliğiyle göz büyüten ama karakter mantığı açısından zaman zaman izleyicinin sabrını zorlayan tam bir Ridley Scott fantezisi.

Eğer bu hafta sonu ekran karşısına geçip kaliteli bir film incelemesi ve seyir seçeneği arıyorsanız, bu yapımın vadettiklerini ve vaat edip de eline yüzüne bulaştırdıklarını iyice anlamak gerekiyor. Gelin, LV-223 gezegenine doğru yola çıkan bu talihsiz ekibin seyir defterini birlikte karıştıralım.

Prometheus Filmi Ne Anlatıyor ve Alien Serisiyle Nasıl Bir Bağ Kuruyor?

Prometheus, insanlığın kökenlerini araştırmak için evrenin ücra bir köşesine giden bilim insanlarının, yaratıcılarıyla karşılaşmasını anlatır. Ridley Scott’ın ikonik yapıtının doğrudan bir öncülü olmasa da aynı evrende geçen, Xenomorph türünün ve Mühendisler adıyla anılan kadim ırkın mitolojisini derinleştiren felsefi bir bilim kurgu gerilim yapımıdır.

Arkeolog Elizabeth Shaw ve Charlie Holloway, dünyanın farklı köşelerindeki kadim uygarlıkların mağara resimlerinde ortak bir yıldız haritası keşfeder. Bu haritanın insanlığı yaratan “Mühendisler”e bir davetiye olduğunu düşünen ikili, trilyon dolarlık Weyland Şirketi’nin sponsorluğunda Prometheus gemisiyle LV-223 gezegenine doğru 2 yılı aşkın bir yolculuğa çıkar.

Amaç basittir: Yaratıcımızla tanışmak ve “Bizi neden yarattınız?” sorusunu sormak. Fakat gezegene indiklerinde buldukları şey misafirperver tanrılar değil, kendi biyolojik silahlarının kurbanı olmuş devasa bir mezarlık ve insanlığı yok etmek için hazırlanmış felaket senaryolarıdır.

Gelişmiş görsel efektleri ve karanlık atmosferiyle öne çıkan bu yapım, klasik yaratık filmi kalıplarından sıyrılarak bilim kurgu sinemasında felsefi kulvarıyla kendine yer bulmaya çalışır. Zira hikaye sadece yaratıktan kaçan insanları değil, yaratıcısına isyan eden yapay zekayı ve tanrılaşmaya çalışan fani insanı odağına alır.

Mühendisler İnsanlığı Neden Yok Etmek İstedi? Büyük Mitoloji Boşluğu

Filmin en büyük içerik boşluklarından biri ve hayranların internet forumlarında yıllardır kavgasını ettiği temel konu tam olarak budur: Bizi yaratan bu devasa, beyaz tenli, mermer heykeli andıran Mühendisler neden aniden karar değiştirip insanlığı ortadan kaldıracak adımlar attı? Siyah kütle (black goo) adı verilen biyolojik silahı neden tasarladılar? Film bu soruya doğrudan bir yanıt vermez, cevabı seyircinin felsefi birikimine ve teorilerine bırakır.

Ridley Scott’ın filmin arka planına serpiştirdiği ipuçlarına baktığımızda, Mühendisler’in insanlığa gönderdiği elçilerin katledilmesi sonucu insanlığın “başarısız bir deney” olduğuna karar verdikleri teorisi ağır basar. Bizi kendi genetik kodlarından yaratan bu varlıklar, yarattıkları türün hırsı ve yıkıcılığı karşısında pişman olmuş gibidir. Yapım, cevaplardan çok sorularla baş başa bırakmayı sever.

İnsanlığın uzaydaki karanlık arayışını ve tanrı algısını sorgulayan Carl Sagan uyarlaması Mesaj filmindeki iyimser temasın tam aksine, burada varoluşsal bir kabusla karşılaşırız. Yaratan, yarattığından nefret etmektedir.

David: İnsanlıktan Daha İnsansı Bir Yapay Zeka

Kabul edelim, bu filmi sırtlayan, sürükleyen ve tek başına bir başyapıt seviyesine çıkaran yegane unsur Michael Fassbender’ın canlandırdığı android David karakteridir. İnsanların kibirli davranışlarına, kendisini küçümsemelerine rağmen sakinliğini koruyan ama arkadan gizli ajandasını tıkır tıkır işleten David, sinema tarihinin en iyi yapay zeka performanslarından biridir.

David’in durumu oldukça ironiktir: İnsanlar Mühendisler’i ararken, David de kendi yaratıcısı olan insanları gözlemler. Ve insanlığın ne kadar zayıf, kibirli ve ölümlü olduğunu gördükçe onlara duyduğu gizli nefret derinleşir. Dr. Shaw’ın “Bizi neden yarattınız?” sorusuna David’in “Biz sizi neden yarattıysak ondan, yapabildiğimiz için” cevabı, filmin tüm felsefi özetidir.

Görsel Görkem ve Sinematografi: Ridley Scott Büyüsü

Teknik açıdan bakıldığında karşımızda kusursuz bir görsel şölen var. Dariusz Wolski’nin görüntü yönetmenliği, LV-223 gezegeninin o klostrofobik, soğuk, ıssız ve tehditkar havasını iliklerinize kadar hissettiriyor. Set tasarımlarında merhum H.R. Giger’ın biyomekanik estetiğine saygı duruşunda bulunulurken, dijital efektler ile pratik efektlerin dengesi harika tutturulmuş.

Görsel fetişizm ve karanlık gelecek tasarımı dendiğinde akla gelen Denis Villeneuve imzalı Blade Runner 2049: Bıçak Sırtı ne kadar göz alıcıysa, bu yapım da uzay operası ile gotik korkuyu o kadar başarılı harmanlar. Ridley Scott’ın tarihsel epik filmi Cennetin Krallığı içerisindeki devasa atmosfer yönetimi yeteneği, burada uzayın karanlık koridorlarına taşınmıştır.

Görsel Büyü ve Mantık Sınırları: Prometheus’un Başarıları ve Aksayan Yönleri

Objektif bir sinema değerlendirmesi yapıyorsak, filmin parlak yönleri kadar senaryo felaketlerini de masaya yatırmamız gerekir. Bir yanda harika felsefi altyapı, diğer yanda IQ seviyesi yerlerde sürünen bilim insanları…

Yapımın Öne Çıkan Başarıları

• Michael Fassbender’ın Oyunculuğu: David karakteri sinema tarihine geçecek kadar derin ve ürkütücüdür.
• Atmosfer ve Prodüksiyon Tasarımı: Görsel efektler zamanının ötesindedir, gezegen ve tapınak tasarımları muazzamdır.
• Cesur Felsefi Sorular: Din, varoluş, yaratılış ve evrim üzerine klişe olmayan tartışmalar açar.
• İkonik Sahneler: Dr. Shaw’ın kendi kendine gerçekleştirdiği o ameliyat sahnesi sinema tarihinin en gerilimli anlarından biridir.

Senaryodaki Zayıf ve Göze Batan Detaylar

• Karakter Mantıksızlıkları: Biyolog karakterin bilinmeyen uzaylı solucanını sevmeye çalışması veya haritacı karakterin kendi harita cihazına rağmen kaybolması tam bir komedidir.
• Cevapsız Bırakılan Sorular: Hikaye o kadar çok gizem kapısı açar ki süresinin sonunda çoğunu açık bırakıp kaçar.
• Düz Hattaki Koşu Sahnesi: Charlize Theron’ın canlandırdığı Vickers karakterinin devasa dairesel gemiden kaçarken yana değil de geminin düşüş yönüne doğru koşması unutulmaz bir senaryo hatasıdır.

Prometheus Hangi Sinemaseverlere Hitap Ediyor?

Eğer beklentinizi “durmaksızın yaratıklardan kaçan uzaylı korku filmi” olarak ayarlarsanız hayal kırıklığına uğrayabilirsiniz. Zira serinin son dönem halkası olan Alien: Romulus gibi saf aksiyon ve slasher korkusuna odaklanmaz. Bu yapım daha çok felsefi, yavaş ilerleyen, uzayda varoluşsal krizler yaşatmayı seven bir yapıdır.

Siz de “Uzayda yalnız mıyız?”, “Bizi kim yarattı?” gibi konulara kafa yormayı seviyorsanız, derin atmosferik bilim kurgulardan hoşlanıyorsanız bu yapım kesinlikle listenizde olmalı. Bu akşam ne izlesem diye düşünüyorsanız ve kaliteli bir bilim kurgu tavsiyesi arıyorsanız, yapılan mantık hatalarını görmezden gelmeyi kabul ederek ekran başına geçebilirsiniz.

Kamera Arkasından Sızan İlginç Detaylar (Trivia)

• David’in Hazırlık Süreci: Michael Fassbender, David rolüne hazırlanırken yapay zeka hareketlerini mükemmelleştirmek için David Bowie’nin videolarını, “2001: A Space Odyssey” filmindeki HAL 9000’i ve Olimpiyat şampiyonu dalgıç Greg Louganis’in figürlerini incelemiştir.
• Devasa Setler: İngiltere’deki Pinewood Stüdyoları’nda kurulan tapınak ve gezegen seti o kadar büyüktü ki, stüdyoya sığmayıp dışarı taşmış ve yeşil perde kullanımı minimuma indirilmiştir.
• Gizli Başlık: Film ilk aşamalarda doğrudan “Alien: Paradise” olarak adlandırılmıştı ancak Scott, Alien etiketi olmadan da durabileceğine inanarak mitolojik Promethean göndermesine odaklandı.

İnsanlığın Karanlık Geçmişine Yapılan Cesur Bir Yolculuk

Toparlamak gerekirse, karşımızda mükemmel bir görsel işçilik, sinema tarihine geçen bir android performansı ama aynı zamanda mantık hatalarıyla dolu bir bilim kurulu var. Tüm bu dengesizliğe rağmen sunduğu atmosfer, işlediği cesur temalar ve yarattığı evrenle izlenmeyi sonuna kadar hak eden bir eser. Eğer hala izlemediyseniz mantık çerçevenizi biraz esnetip bu karanlık yolculuğa şans vermenizi öneririz.

Peki ya siz? Dr. Shaw gibi yaratıcılarımızı bulmak ister miydiniz yoksa “Bırakın o taşlar yerinde kalsın” diyenlerden misiniz? David karakterinin hamleleri hakkında ne düşünüyorsunuz? Aşağıdaki yorumlar kısmında fikirlerinizi paylaşın, uzayın bu karanlık köşesini birlikte tartışalım!