1917 2019

Savaşın o boğucu, çamurlu ve çürümüş kokusunu burnunuzun direğinde hissetmeye hazırsanız, koltuğunuza iyice kurulun. Sam Mendes’in 1. Dünya Savaşı’nın yıkıntıları arasına bıraktığı 1917, klasik bir kahramanlık hikayesinden ziyade, zamana karşı yarışılan devasa bir panik atağı andırıyor. Kamera bir an olsun durmuyor, nefes almanıza izin vermiyor ve sizi iki genç askerin peşine takarak Batı Cephesi’nin cehennemine fırlatıyor. Ekran karşısında gerim gerim gerilmek, nabzınızın hızlandığını hissetmek istiyorsanız doğru yerdesiniz.

İki Britanyalı asker, Schofield ve Blake… Görevleri son derece basit ama bir o kadar da intiharla eşdeğer: Alman ordusunun kurduğu kanlı bir tuzağa doğru ilerleyen 1600 kişilik tabura “Saldırıyı durdurun!” emrini götürmek. Üstelik bu 1600 kişinin arasında Blake’in kendi öz ağabeyi de var. Telefon hatları kesik, zaman tükeniyor ve önlerinde düşman kontrolünde devasa bir ölüm tarlası bulunuyor. İşte bu noktada film, sıradan bir seyir sürecinden çıkıp tamamen bir deneyime dönüşüyor.

1917 Gerçekten Tek Çekim mi? Kesintisiz Kamera Mucizesinin Arkasındaki Sır

1917 filminin gerçekten tek çekimle mi kaydedildiği sorusu, yapım vizyona girdiğinden beri sinemaseverlerin arama motorlarında en çok arattığı konuların başında geliyor. Film, teknik olarak tek bir uzun kesintisiz çekimden (single continuous shot) oluşmuyor, ancak ustalıkla gizlenmiş kurgu dikişleri sayesinde baştan sona tek bir plandan oluşuyormuş illüzyonunu mükemmel şekilde yaratıyor. Karanlık tünel geçişleri, patlamalar ve nesne geçişleri kullanılarak görünmez kesmeler yapılmıştır.

Yönetmen Sam Mendes ve görüntü yönetmeni Roger Deakins, bu devasa illüzyonu yaratmak için aylarca süren ön prova süreçleri yürüttüler. Karakterlerin arkasından ayrılmayan, çamurda onlarla birlikte kayan, tellerden atlayan kamera, seyirciyi ekrandan söküp doğrudan cephenin göbeğine yerleştiriyor. Eğer sinemada teknik mükemmeliyetçilik arıyorsanız, 2019 yılı yapımları arasında bu seviyede bir kamera işçiliğine rastlamak neredeyse imkansız.

Zamana Karşı Yarış: Gerçek Zamanlı Anlatımın Büyüsü

Geleneksel savaş yapımları genelde aylara, hatta yıllara yayılan geniş zaman dilimlerini anlatmayı sever. Oysa burada saatler ve dakikalar işliyor. Karakterlerle birlikte siz de her saniyenin ağırlığını omuzlarınızda hissediyorsunuz. Savaş filmleri türünün klişeleşmiş kahramanlık tiratları, dalgalanan bayraklar veya romantize edilmiş asker vedaları bu yapımda yok. Yalnızca çamur, korku, ölüm hissi ve hedefe ulaşmak zorunda olan iki siluet var.

Karakterlerin attığı her adımda “Acaba bir sonraki siperin arkasından ne çıkacak?” tedirginliğini yaşamak, yapımı muazzam bir gerilim seviyesine taşıyor. Tıpkı Christopher Nolan’ın zamanla yarıştığı Dunkirk yapımında olduğu gibi, bu filmde de anlatının en büyük düşmanı düşman askerlerinden ziyade geçip giden acımasız dakikalar oluyor.

Roger Deakins ve Thomas Newman İmzası: Görsel ve İşitsel Bir Hipnoz

Roger Deakins’in görüntü yönetimi için ayrı bir parantez açmak şart, hatta bu durum bir tercih değil zorunluluk. Yanmış bir Fransız kasabasında gecenin karanlığını aydınlatan devasa aydınlatma fişeklerinin yarattığı gölge oyunları, sinema tarihinin en unutulmaz görsel sekanslarından birine dönüşüyor. Işığın ve gölgenin bu kadar anlamlı kullanıldığı sahneler, seyirciye gerçeküstü bir kabusun içindeymiş hissi aşılıyor.

Buna Thomas Newman’ın tüyleri diken diken eden müzikleri eklendiğinde, klostrofobik atmosfer katlanarak artıyor. Metalik sesler, ritmik davullar ve hüznün tabana yayıldığı melodiler, sahnelerin duygusal yükünü kusursuz sırtlıyor. Kaliteli bir ses sistemi veya kulaklıkla bu yapımı tecrübe etmek, sinema deneyimini sıradan bir aktivite olmaktan çıkarıp devasa bir görsel-işitsel şölene çeviriyor.

Siperlerin Derinliği: Savaşın İnsan Yüzü ve Karakter Dinamikleri

Çoğu zaman teknik başarısı nedeniyle senaryosu göz ardı edilse de, hikayenin kalbinde son derece insani bir damar yatıyor. George MacKay (Schofield) ve Dean-Charles Chapman (Blake), gösterişten uzak ama inanılmaz derecede doğal performanslar sergiliyor. Schofield’ın eve dönme konusundaki isteksizliği ve savaşın yarattığı zihinsel tahribat ile Blake’in ağabeyini kurtarma hırsı arasındaki tezatlık, hikayeyi ayakta tutan ana kolonları oluşturuyor.

Ayrıca Benedict Cumberbatch, Colin Firth, Andrew Scott ve Richard Madden gibi usta isimlerin kısa ama vurucu cameo’ları, askerlerin içinde bulunduğu çaresizliği ve üst kademe komutanların savaşa bakış açısını çok net özetliyor. Bir sahnede izlediğiniz subayın gözlerindeki tükenmişlik, sayfalarca sürecek bir senaryo metninden çok daha fazlasını anlatıyor.

Teknik Başarılar ve Yapımın Tartışılan Yönleri

Sert bir sinema eleştirmeni gözüyle bakıldığında, her şaheserin bile pürüzlü yüzeyleri vardır. Bu yapımın da öne çıkan harika detayları kadar, bazı izleyicileri tatmin etmeyebilecek yönleri mevcut:

Yapımı Zirveye Taşıyan Unsurlar

• Devrim Niteliğinde Sinematografi: Görünmez kurgu teknikleriyle sağlanan kesintisiz çekim illüzyonu, sinema derslerinde okutulacak kadar başarılı.
• Yüksek Gerilim ve Tempo: Başladığı andan itibaren tempo bir an olsun düşmüyor, seyirciyi hikayenin içine hapsediyor.
• Atmosferik Muazzamlık: Çamur, yıkıntı, harabe ve ıssızlık hissi izleyiciye eksiksiz aktarılıyor.
• Işık ve Ses Tasarımı: Thomas Newman’ın müzikleri ile Roger Deakins’in ışık kullanımı mükemmel bir senkronizasyon yakalıyor.

Eleştirmenlerin Odaklandığı Zayıf Noktalar

• Karakter Derinliğinin Sınırlı Kalması: Sürekli devam eden aksiyon ve zamana karşı yarış yüzünden karakterlerin geçmişine ve iç dünyasına derinlemesine temas edilemiyor.
• Oyun Hissi (Video Game Effect): Kamera sürekli ana karakterleri takip ettiği için bazı sahnelerde bir “FPS oyunu” görevindeymişsiniz izlenimi doğabiliyor.

1917 Hangi Sinemaseverlere Hitap Ediyor?

Eğer sinemada teknik mükemmeliyetçiliğe tutkunsanız, kameranın nasıl hareket ettiğini incelemekten keyif alıyorsanız ve yüksek gerilimli bir zaman yarışı arıyorsanız bu yapım tam size göre. Atmosferik anlatımı sevenler, görsel anlatımın senaryonun önüne geçtiği işlere hayran olanlar için kesin bir tavsiye niteliğindedir. Aynı yıl vizyona giren ve teknik ustalığıyla göz dolduran Asfaltın Kralları gibi tempolu ve ustalık isteyen işlerden keyif aldıysanız, bu filme de bayılacaksınız.

Fakat beklentiniz derin felsefi diyaloglar, bol katmanlı politik entrikalar veya kurgusal zaman atlamaları içeren klasik bir dönem draması ise hayal kırıklığına uğrayabilirsiniz. Savaşın vahşetini sanatsal bir çıplaklıkla izlemek yerine daha rahatlatıcı bir yapım arıyorsanız, listenizdeki diğer öneri seçeneklerine yönelmeniz daha mantıklı olabilir.

Kamera Arkasından Sızan Şaşırtıcı Detaylar

• Doğal Işık Takıntısı: Roger Deakins, yapay ışık kullanmamak için sahneleri sadece havanın bulutlu olduğu anlarda çekebildi. Güneş çıktığında tüm ekip bulutların gelmesini beklemek zorunda kaldı.
• Kilometrelerce Uzayan Siperler: Film seti için İngiltere arazilerine toplamda 1.6 kilometreden fazla uzunlukta gerçek siperler kazıldı.
• Sam Mendes’in Dedesine İthaf: Yönetmen Sam Mendes, senaryoyu 1. Dünya Savaşı’nda haberci olarak görev yapan kendi öz dedesi Alfred Mendes’in anlattığı gerçek anılardan esinlenerek kaleme aldı.

1917’nin Savaş Sinemasındaki Yeri

Sonuç olarak, savaşı yüceltmeyen, aksine onun anlamsızlığını, yıkıcılığını ve yarattığı saf dehşeti yüzümüze çarpan bir yapımla karşı karşıyayız. Travmatik atmosferi ve çarpıcı görselliğiyle, Elem Klimov’un unutulmaz Gel ve Gör eserinin yarattığı o tekinsiz, rahatsız edici savaş hissini modern tekniklerle yeniden canlandırmayı başarıyor. Ne izleyeceğinize karar veremediğiniz anlarda, en iyi filmler listenizin üst sıralarına tereddütsüz ekleyebileceğiniz modern bir sinema dersi.

Peki ya siz bu teknik şov hakkında ne düşünüyorsunuz? Kesintisiz çekim illüzyonu sizi de hikayenin içine çekmeyi başardı mı, yoksa sadece bir görsel şovdan ibaret miydi? Aşağıdaki yorumlar kısmında fikirlerinizi bizimle paylaşın, sinema üzerine kapışmaya devam edelim!