Baba

Sinema tarihinin tozlu raflarına şöyle bir göz attığınızda, üzerine tonlarca mürekkep akıtılmış, binlerce kez “en iyi” ilan edilmiş bir yapıttan bahsediyoruz: Baba (The Godfather). Eğer bugüne kadar bu filmi izlemediyseniz, muhtemelen bir yerlerde bir mağarada yaşıyordunuz ya da televizyon kumandasını elinize aldığınızda sadece “evde ne izlesem” diye düşünmekten öteye geçemediniz. Francis Ford Coppola, 1972 yılında sadece bir gangster filmi çekmedi, aslında bize aile olmanın, gücün yozlaşmasının ve Amerikan rüyasının karanlık arka bahçesinde nasıl bir “çürüme” yaşandığının en estetik portresini sundu. Arkanıza yaslanın, çünkü bu öyle rastgele bir film seansına benzemez, bu bir deneyim.

Bir Mafya Filmi Değil, Bir Aile Trajedisi

Pek çok insan, “mafya filmi” dendiğinde sadece kurşunların havada uçuştuğu, bol bağırmalı çağrışımlar yapıyor olabilir. Ama The Godfather bu işin çok daha ötesinde. Film, Don Vito Corleone’nin etrafında dönen o sıkı sıkıya bağlı İtalyan-Amerikan ailesinin, geçiş dönemini anlatıyor. Burada mesele kimin kimi vurduğu değil, mesele güç dengeleri değiştikçe karakterlerin ruhlarında açılan o devasa delikler. Coppola, izleyiciyi adeta masanın ucundaki o karanlık odaya davet ediyor, çayınızı veya viskinizi yudumlarken, bir imparatorluğun yükselişine ve aynı zamanda bir adamın yavaş yavaş, sessizce yok oluşuna tanıklık ediyorsunuz.

Karakter analizi kısmına gelince, Michael Corleone’nin o meşhur dönüşümünü es geçmek sinemaya ihanet olur. Başlarda “benim ailemle işim olmaz” diyen o genç adamın, nasıl soğukkanlı bir stratejiste dönüştüğünü izlemek, adeta bir arabanın ağır çekimde duvara toslamasını izlemek kadar büyüleyici ve sarsıcı. Marlon Brando’nun o kısık sesli, her kelimesini tartarak konuştuğu oyunculuğu ise bir oyunculuk dersinden ziyade, adeta bir büyü. Eğer Yedi gibi psikolojik gerilimi yüksek 90’lar yapımları veya Kuzuların Sessizliği tadında karakter derinliği olan başyapıtlar arıyorsanız, 1972’nin bu devi, sinemanın kutsal kitabı gibidir.

Görsel ve İşitsel Şölen: Karanlığın Estetiği

Filmdeki atmosferi tarif etmek için “karanlık” kelimesi bile yetersiz kalıyor. Görüntü yönetmeni Gordon Willis, o dönem için devrim niteliğinde bir iş yaparak gölgeleri adeta bir karakter haline getirmiş. Don Corleone’nin çalışma odasındaki o sarımtırak, loş ışık, içeride konuşulanların ağırlığını görselleştiriyor. Müziklere gelince, Nino Rota’nın o meşhur, insanın içine işleyen teması bir kez kulağınıza girdi mi, bir daha çıkması imkansız. Film, sadece gözlerinize değil, doğrudan ruhunuza hitap eden bir işitsel bütünlük sunuyor.

Bu başyapıt, izleyiciyi manipüle etmiyor, sadece gerçeği sunuyor. Görsel dildeki o minimalizm, karmaşık bir senaryoyu öyle bir sadelikle anlatıyor ki, 3 saatlik süresine rağmen bir saniye bile sıkılmıyorsunuz. Eğer ne izlemeli konusunda kararsız kaldıysanız ve “gerçekten kaliteli bir şey olsun, entelektüel derinliği olsun” diyorsanız, adresiniz belli.

Bu Filmi Neden İzlemelisiniz?

• Oyunculuk: Marlon Brando ve Al Pacino’nun zirve performansı. Başka hiçbir şey söylemeye gerek yok.
• Senaryo Derinliği: Karakter gelişiminin ders niteliğinde işlenmesi, olay örgüsündeki mantık kusursuzluğu.
• Atmosfer: 1940’ların New York havasını ve o dönemin yeraltı dünyasını iliklerinize kadar hissettiren sanat yönetimi.
• Müzik: Nino Rota imzalı soundtrack, sinema tarihinin en ikonik işlerinden biri.

Zayıf Yanları (Varsa Tabii)

• Sabır İstiyor: Eğer aksiyonun bir saniye bile dinmediği, “patlamalı çatlamalı” filmleri seviyorsanız, temposu size biraz ağır gelebilir.
• Detay Boğulması: Çok fazla yan karakter ve aile ilişkisi var, takip etmek için dikkatinizi ekrana vermeniz şart.

Kimlere Hitap Ediyor?

Bu film, “hızlı tüketim” sinemasından sıkılan, “benim izlediğim film bana bir şeyler katsın, karakterler gri olsun, herkesin bir motivasyonu olsun” diyen herkes için biçilmiş kaftan. Özellikle distopik bilim kurgu veya absürt komedi seven biri olsanız bile, sinema kültürü oluşturmak istiyorsanız bu “klasik” sınavı bir gün geçmeniz gerekecek. Aile dramı, suç dünyası ve politik entrika seviyorsanız, Baba sizin için bir tavsiye değil, bir zorunluluktur.

Kamera Arkasından İki Kısa Bilgi

Biliyor muydunuz? Don Corleone’nin kucağında tuttuğu o meşhur kedi, senaryoda yoktu! Coppola, stüdyo binasının çevresinde dolaşan sahipsiz bir kediyi bulup Brando’nun kucağına tutuşturdu. Brando’nun hayvana olan sevgisi o kadar doğaldı ki, kedinin mırıltısı bazı diyalogları duymayı zorlaştırsa da sahne tarihe geçti. Ayrıca, filmin meşhur at kafası sahnesinde gerçek bir at kafası kullanıldı (bir köpek maması fabrikasından temin edildi), bu yüzden o sahnede oyuncuların verdiği tepkiler tamamen gerçek ve korku doluydu.

Son Söz

Baba, sadece bir film değil, bir ekol, bir tarz ve sinemanın sınırlarını çizen bir dev. Şimdi size “hemen izleyin” diye baskı yapmayacağım, çünkü bu film kendi kendini zaten anlatıyor. Yine de izledikten sonra şunu kendinize sorun: “Ailem için neleri göze alabilirdim?” 1972 yapımı bu başyapıt hakkında siz ne düşünüyorsunuz? Michael Corleone’nin o soğuk bakışlarını haklı bulanlardan mısınız, yoksa sistemin onu yuttuğuna inananlardan mı? Gelin, aşağıya yorum bırakın da biraz sinema konuşalım, tartışalım. Sizin için unutulmaz olan o replik hangisiydi?